Brown Cotton in Greece

Δυνατότητες και προοπτικές για παραγωγή καινοτομικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας

Δρ Φώτιος Ξανθόπουλος, Τακτικός Ερευνητής ΕΘΙΑΓΕ
Ινστιτούτο Βάμβακος & Βιομηχανικών Φυτών

Καφέ βαμβάκι μαζί με γαλάζιο, ροζ, πράσινο και κόκκινο, καλλιεργούσαν χιλιάδες χρόνια πριν οι κάτοικοι του Περού, όπως έδειξαν οι αρχαιολογικές ανασκαφές. Αργότερα, την εποχή των ανακαλύψεων όταν έφτασαν εκεί οι Ισπανοί, αντίκρισαν με έκπληξη χρωματιστά βαμβάκια, τα οποία νόμισαν ότι οι ντόπιοι τα έβαφαν και στη συνέχεια τα άφηναν πάνω στα φυτά για να στεγνώσουν. Μερικά από τα χρώματα εκείνα υπάρχουν ακόμη και σήμερα, τα πιο πολλά όμως έχουν εξαφανιστεί.

Λίγα χρόνια πριν, ήταν αρκετά συνηθισμένη η καλλιέργεια καφέ βαμβακιού στην Ινδία κυρίως για αυτοκατανάλωση. Επίσης, κατά το τέλος του Β' παγκόσμιου πολέμου έγινε γνωστό ότι η τότε Σοβιετική Ένωση, πέτυχε να δημιουργήσει χρωματιστά βαμβάκια με καλή ποιότητα. Τα πρώτα υφάσματα με ανεξίτηλα χρώματα, πράσινο και καφέ, έγιναν δεκτά με αρκετό ενθουσιασμό και πολλή περιέργεια, όπως και σήμερα.

Αλλά και στην Ελλάδα δεν ήταν εντελώς άγνωστο το καφέ βαμβάκι. Οι παλιότεροι αγρότες θα θυμούνται ίσως, ότι συναντούσαν πού και πού στα χωράφια τους φυτά με καφέ ίνες. Όμως, ο συστηματικός έλεγχος της σποροπαραγωγής και η καθαρότητα των νέων ποικιλιών, εξάλειψαν και το τελευταίο τέτοιο φυτό.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά καφέ βαμβακιού.

Ίο χρώμα στο καφέ βαμβάκι δεν εμφανίζεται από την αρχή. Όταν ανοίγουν τα καρύδια οι ίνες είναι λευκές και μέσα σε μια εβδομάδα γίνονται καφέ. Είναι αξιοσημείωτο ότι μόλις το βαμβάκι πάρει τον κανονικό του καφέ χρωματισμό, αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για την εξαφάνιση του. Όσο περισσότερο χρόνο εκτίθεται στο φως τόσο πιο πολύ χάνει από την ένταση του χρώματος του.

Τελείως διαφορετική είναι η αντίδραση του φυσικού χρώματος του βαμβακιού στο πλύσιμο. Είναι γνωστό σε όλους, ότι οι συνθετικές βαφές που χρησιμοποιούνται για τη βαφή των λευκών βαμβακιών, ξεθωριάζουν μετά από κάθε πλύσιμο. Στο καφέ βαμβάκι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Μετά από κάθε πλύσιμο το χρώμα γίνεται ζωηρότερο. Σε πειράματα που έγιναν για το σκοπό αυτό μετρήθηκε αύξηση της ζωηρότητας του χρώματος μετά από 30 πλυσίματα.

Δυνατότητες καφέ βαμβακιού

Τα προϊόντα του καφέ βαμβακιού εμφανίστηκαν σχετικά πρόσφατα στην αγορά και σε μικρές ποσότητες. Η εντύπωση όμως που προκάλεσαν ήταν μεγάλη και αυτό οφείλεται αφενός μεν στην ευαισθησία του κοινού στη διατήρηση του περιβάλλοντος αφετέρου δε στον εντυπωσιασμό που προκαλεί το νέο προϊόν. Βέβαια, δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής ότι με την εμπορία των προϊόντων του καφέ βαμβακιού ασχολούνται εξειδικευμένοι και οικονομικά εύρωστοι φορείς.

Είναι γνωστό ότι η διαδικασία βαφής και φινιρίσματος των νημάτων απαιτεί πολύ μεγάλες ποσότητες νερού. Ακόμη, οι χρωστικές που χρησιμοποιούνται θεωρείται ότι είναι σημαντική πηγή μόλυνσης. Έτσι, κάθε διαδικασία η οποία μειώνει ή απαλείφει τις δυσμενείς επιδράσεις της βαφής, εκτός της οικονομικής σημασίας, έχει ευνοϊκή επίπτωση στη διατήρηση του περιβάλλοντος.

Ένας άλλος λόγος που μπορεί να συμβάλλει στην εξάπλωση του καφέ και γενικά των χρωματιστών βαμβακιών είναι η πολύ υψηλή τιμή τους. Το τελευταίο δεν είναι αποτέλεσμα των καλών ποιοτικών χαρακτηριστικών τους αλλά διαφόρων συγκυριών. Η ζήτηση προς το παρόν είναι μεγαλύτερη από την προσφορά και αυτό διαμορφώνει υψηλές τιμές. Δεν πρέπει βέβαια να διαφύγει της προσοχής ότι τα προϊόντα του καφέ βαμβακιού κινούνται ακόμη στα επίπεδα «νέας μόδας».

Ελληνικές προσπάθειες

Στην Ελλάδα οι ερευνητικές προσπάθειες για το καφέ βαμβάκι άρχισαν στις αρχές της δεκαετίας του 90 από το τμήμα Γενετικής- Βελτίωσης του Ινστιτούτου Βάμβακος. Έγιναν εισαγωγές γενετικού υλικού από το εξωτερικό και διασταυρώσεις με εγχώριο. Στάλθηκαν σπόροι στο ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» και ακτινοβολήθηκαν με γ-ακτίνες. Από την προσπάθεια αυτή προέκυψε μιια νέα ποικιλία καφέ βαμβακιού με εντονότερο χρώμα και πολύ καλύτερα αγρονομικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά, η οποία καλλιεργήθηκε πιλοτικά. Το προϊόν αξιολογήθηκε από τρεις ελληνικές κλωστοϋφαντουργίες και τα τελικά αποτελέσμιατα ήταν πολύ ενθαρρυντικά.

Επειδή την εποχή εκείνη διαγραφόταν ευοίωνο μέλλον για το καφέ βαμβάκι, το Ινστιτούτο Βάμβακος προχώρησε σε σποροπαραγωγή μικρής κλίμακας, προκειμένου να καλύψει τυχόν άμεση ζήτηση. Στα επόμενα χρόνια όμως δεν εκδηλώθηκε σημαντικό ενδιαφέρον από την ελληνική αγορά και η προσπάθεια σταμάτησε.

Το επόμενο βήμα έγινε πρόσφατα με την υποβολή ανταγωνιστικού προγράμματος στο πλαίσιο του Γ' ΚΠΣ από τα Θρακικά Εκκοκκιστήρια ΑΕ, την Εταιρεία Τεχνολογικής Ανάπτυξης Κλωστοϋφαντουργίας Ένδυσης και Ινών (ΕΤΑΚΕΙ) με την επιστημονική υποστήριξη του Ινστιτούτου Βάμβακος Θεσσαλονίκης. Στο πρόγραμμα αυτό, που κατατάχτηκε πρώτο στην αξιολόγηση της ΓΓΕΤ και στη συνέχεια χρηματοδοτήθηκε, συνεργάζεται το Ινστιτούτο Κλωστοϋφαντουργίας της Γδύνια, Πολωνίας. Τέλος, έχει εκφραστεί έντονο ενδιαφέρον συνεργασίας και από το Πανεπιστήμιο της Σμύρνης, Τμήμα Κλωστικών.

Αντικείμενο του προγράμματος είναι η παραγωγή νημάτων και υφασμάτων από την ποικιλία του καφέ βαμβακιού που δημιούργησε το Ινστιτούτο Βάμβακος, η μελέτη των ποιοτικών χαρακτηριστικών τους και η βιομηχανική εφαρμογή των πειραματικών δεδομένων ώστε να παραχθούν υψηλής ποιότητας κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Το πρόγραμμα βρίσκεται σε εξέλιξη με πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα.

Μελλοντικές προοπτικές

Το μέλλον του καφέ βαμβακιού θα εξαρτηθεί βασικά από τη δυνατότητα περαιτέρω βελτίωσης της απόδοσης και της ποιότητας αλλά και από τη δυνατότητα εκμετάλλευσης των ειδικών χαρακτηριστικών του. Έχει αποδειχθεί ότι υφάσματα από καφέ βαμβάκι απορροφούν πολύ μεγαλύτερα ποσοστά επιβλαβούς ηλιακής ακτινοβολίας και ότι ακόμη τα υφάσματα αυτά καίγονται με πολύ βραδύτερο ρυθμό από τα κανονικά.

Η καλλιέργεια καφέ βαμβακιού στην Ελλάδα μπορεί να γίνει χωρίς καμία δυσκολία, δίνοντας διέξοδο σε μερικές περιπτώσεις όπου το κανονικό βαμβάκι αντιμετωπίζει προβλήματα είτε λόγω περιβαλλοντικών επιπτώσεων είτε λόγω αλλαγών στο καθεστώς επιδότησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Συνδυασμός καλλιέργειας οικολογικού-καφέ βαμβακιού ίσως είναι μια πιο ελπιδοφόρα πρόταση.

Πληροφορίες: Ινστιτούτο Βάμβακος & Βιομηχανικών
Φυτών, 57400 Σίνδος - Θεσσαλονίκη,
τηλ.: 2310 799444, email: ok31944@otenet.gr